Hoe werkt een taalmodel? In gewone woorden

Kort antwoord: een groot taalmodel (in het Engels large language model, LLM) voorspelt steeds welk stukje tekst er waarschijnlijk volgt. Het heeft dat geleerd van enorme hoeveelheden tekst. Het antwoord dat je krijgt, is een reeks van die voorspellingen achter elkaar.

Tekst in kleine stukjes: tokens

Een taalmodel leest geen woorden zoals wij. Het knipt tekst op in tokens: hele woorden, stukjes van woorden, leestekens of losse tekens. Volgens OpenAI is één token in het Engels gemiddeld ongeveer vier tekens, of driekwart woord. Voor Nederlands ligt dat anders, maar het principe is hetzelfde.

Leren in twee stappen

1. Voortraining. Het model krijgt heel veel tekst te zien en leert steeds het volgende token te voorspellen. Zo pikt het taal, feiten en patronen op. Het onderliggende ontwerp is meestal de Transformer, beschreven in een artikel uit 2017.
2. Bijsturen. Daarna wordt het model bijgeschaafd om een behulpzame assistent te worden. OpenAI beschreef bij de lancering van ChatGPT hoe dat ging: mensen schreven voorbeeldgesprekken, en daarna rangschikten ze antwoorden van het model van goed naar slecht. Het model leerde van die rangschikking. Die methode heet reinforcement learning from human feedback (RLHF). Het bijsturen met extra voorbeelden heet fine-tuning.

Waarom het soms dingen verzint

Een taalmodel zoekt niet in een database met waarheden. Het maakt een tekst die waarschijnlijk klinkt. Daardoor kan het een antwoord geven dat overtuigend leest maar niet klopt. Dat heet hallucineren.

OpenAI schreef bij de lancering van ChatGPT zelf al dat het model soms "plausibel klinkende maar onjuiste of onzinnige antwoorden" geeft, en dat een kleine wijziging in je vraag een ander antwoord kan opleveren. De Autoriteit Persoonsgegevens noemt het risico op onjuiste of onwenselijke antwoorden als vast aandachtspunt voor organisaties die generatieve AI gebruiken.

Wat doe je daaraan?

• Controleer feiten, cijfers en namen voordat een tekst naar een klant gaat.
• Geef het model je eigen bronnen (een document, een prijslijst) en vraag het om zich daaraan te houden.
• Vraag om bronnen en klik ze aan. Een bron die niet bestaat, zegt genoeg.
• Gebruik AI voor een eerste versie, niet voor het laatste woord.

Bronnen

• OpenAI Help Center: What are tokens and how to count them?
• OpenAI: Introducing ChatGPT (methode en beperkingen)
• Vaswani e.a., Attention Is All You Need (arXiv, 2017)
• Autoriteit Persoonsgegevens: Hulpmiddel inzet generatieve AI & de AVG (pdf)

Geraadpleegd op 21 oktober 2026.