Kort antwoord: het idee van denkende machines is ouder dan de computer. Schrijvers fantaseerden er al over in de negentiende eeuw. Als vakgebied begon AI in de jaren vijftig, en de tools die je nu kent, zijn gebouwd op een doorbraak uit 2017.
Eerst waren er de verhalen
- 1818, Frankenstein. Mary Shelley publiceert haar roman over een wetenschapper die leven maakt. Het boek wordt vaak gezien als een van de eerste sciencefictionverhalen, en het thema (de maker verliest de controle over zijn schepping) komt in bijna elk AI-verhaal terug.
- *1920, R.U.R..* In het toneelstuk van de Tsjechische schrijver Karel Čapek komt het woord robot voor het eerst voor. Het woord komt van het Tsjechische robota, dwangarbeid. Čapek zelf schreef later dat zijn broer Josef het woord had bedacht.
- 1942, de drie robotwetten. Isaac Asimov formuleert zijn drie wetten van de robotica in het verhaal Runaround.
- 1968, 2001: A Space Odyssey. Arthur C. Clarke en Stanley Kubrick maken HAL 9000 beroemd: een boordcomputer die zich tegen de bemanning keert.
Dan het vakgebied
- 1950. Alan Turing publiceert Computing Machinery and Intelligence. Hij stelt de vraag "kunnen machines denken?" en bedenkt een praktische test: het imitatiespel, later de Turingtest genoemd. Een ondervrager praat via tekst met een mens en een machine en moet raden wie wie is.
- 1955–1956. John McCarthy, Marvin Minsky, Nathaniel Rochester en Claude Shannon schrijven een voorstel voor een zomeronderzoek op Dartmouth College. Daarin staat voor het eerst de term artificial intelligence. De bijeenkomst in 1956 geldt als het begin van AI als vakgebied.
- Jaren vijftig tot zeventig. Onderzoekers bouwen programma's die stellingen bewijzen, dammen en zichzelf verbeteren, en de Perceptron, een rekenmodel naar het voorbeeld van hersencellen. Dat werd de basis voor neurale netwerken.
- Midden jaren tachtig: de AI-winter. De beloftes bleken groter dan de resultaten. De belangstelling zakte in en het geld droogde op. Die periode heet de "AI-winter".
- Jaren negentig en later. Met meer rekenkracht, internet en veel data krijgen statistische methoden en machine learning de overhand.
De doorbraak achter ChatGPT
In 2017 verschijnt het artikel Attention Is All You Need van Vaswani en collega's. Het beschrijft de Transformer, een netwerkopbouw die bijna alle grote taalmodellen van nu gebruiken. Op 30 november 2022 lanceert OpenAI ChatGPT, en zo komt die techniek bij het grote publiek terecht.
Wat leer je hiervan?
AI heeft eerder grote verwachtingen gekend die niet uitkwamen. Dat is geen reden om het nu af te doen als hype. Het is wel een reden om te kijken wat een tool in jouw bedrijf echt doet, in plaats van wat erover beloofd wordt.
Bronnen
- Britannica: Frankenstein
- Britannica: R.U.R.
- Karel Čapek, "About the Word Robot" (Lidové noviny, 1933)
- Britannica: Three Laws of Robotics
- Britannica: 2001: A Space Odyssey
- Stanford Encyclopedia of Philosophy: The Turing Test
- A Proposal for the Dartmouth Summer Research Project on Artificial Intelligence (1955)
- Stanford AI100: A Short History of AI
- Vaswani e.a., Attention Is All You Need (arXiv, 2017)
- OpenAI: Introducing ChatGPT (30 november 2022)
Geraadpleegd op 21 oktober 2026.